Λάρισα, 2014
Τα είχαν σημαιοστολισμένα όλα… της Παναγίας
Ήμαν παιδούλα, εγώ σχολείο πήγαινα ακόμα. Οι αδελφές μου, η μεγάλη, ήταν πολύ ωραία, ήταν καλή μοδίστρα, την είχε στείλει η μαμά μου στον Βόλο σε μια αδελφή της, εκεί έμενε… αυτή η Τωβίλ… που έμενε πρώτα στον Βόλο, και εκεί είχε μάθει μοδίστρα και ήταν πολύ καλή μοδίστρα και η άλλη ήξερε τι κέντημα, τι… απ’ ό,τι έπιαναν τα χέρια της… κι εμένα η μαμά μου ήθελε να με στείλει στο σχολείο, και ήμουνα σε εξατάξιο, ήμουν τότε στην εβδόμη τάξη με τους Γερμανούς… μας πιάσαν οι Γερμανοί ύστερα…
[…]
όταν μας πιάσαν, πιάσαν τις αδελφές μου, τη μαμά μου και μένα… και ο μπαμπάς μου δεν είχε πιαστεί… πήγε στα χωριά… στεναχώρια… Έβλεπε και τα πράγματα, το σπίτι μας ρημαγμένα… είχε βομβαρδιστεί κιόλας το σπίτι μας, το μισό είχε πέσει… και έμεινε, πήγε σε έναν αδελφό του που ζούσε στον Βόλο… εκεί γύρισα και γω, στον Βόλο. Μετά πέθανε ο μπαμπάς μου.
[…]
Μας είχαν απ’ το ένα στρατόπεδο στ’ άλλο και μετά, όταν οπισθοχωρούσαν, μας πήγαν σε μια… μια μεγάλη πόλη ήταν… και μας είχαν σε ένα οίκημα, πολλά πατώματα είχε… μας πήγαν οι Γερμανοί σ’ αυτό το οίκημα και μετά, αφού ακουγόταν και το κανόνι μπβββββ…, οπισθοχωρούσαν… μας πήραν μαζί τους και περπατούσαμε συνέχεια δύο βδομάδες… την ημέρα περπατούσαμε… βήμα βήμα, πεντάδες… και μας άφηναν σε κάνα λιβάδι το βράδυ και το πρωί πάλι από την αρχή… Αυτό γινόταν τρεις βδομάδες κι είχαμε μείνει σκελετός… και πολλοί πεθάναν και μετά την απελευθέρωση, επειδή φάγαν κι ήταν ο οργανισμός εξασθενημένος, εγώ ευτυχώς που δεν ήθελα, δεν είχα όρεξη να φάω… Περνούσαν οι Ρώσοι… ο στρατός περνούσε… μας έδωναν… και ύστερα… εντωμεταξύ κάναμε το σφάλμα, είχαμε μείνει εκεί πέντε Ελληνίδες, τρεις απ’ τα Γιάννενα, μια Κερκυραία και γω… οι δυο λένε «καλύτερα», απ’ το φόβο που είχαμε πάρει, «καλύτερα να μην πούμε ότι είμαστε Εβραίες»… ναι… και δεν είπαμε… και μας ’βαλαν μ’ αυτούς που είχαν πάει ελεύθεροι εργάτες, γιατί τότε πήγαιναν ελεύθεροι εργάτες, πήγαιναν στη Γερμανία και εργαζόντουσαν… και μας βάλαν μ’ αυτούς. Βέβαια δεν μας φέραν αμέσως στην Ελλάδα… μας παίρνανε από ένα στρατόπεδο, πηγαίναμε σε άλλο, απ’ τον Μάιο που μας είχαν αφήσει οι Γερμανοί, 8 Μαΐου, ήρθαμε εδώ 15 Αυγούστου… στην Πάτρα.
Στην Ιταλία που πήγαμε, εκεί ανταμώσαμε πολλούς Θεσσαλονικείς… και εκεί πια φανερωθήκαμε ότι ήμασταν Εβραίες και μας πήρανε με το πλοίο από το Μπάρι… και μας φέραν στην Πάτρα. 15 Αυγούστου. Θυμάμαι τα είχαν σημαιοστολισμένα όλα… της Παναγίας.