Από το 2012 μέχρι σήμερα φωτογραφίζω Έλληνες Εβραίους επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Τότε ωρίμασε μέσα μου η δύναμη και η θέληση να απαθανατίσω φωτογραφικά τα ίδια τα πρόσωπα. Να διασώσω τη μορφή τους.

 

Έχω διατρέξει την Ελλάδα και πολλές χώρες του εξωτερικού για να τους συναντήσω. Να συνομιλήσω με τους ίδιους και τις οικογένειες τους, να τους φωτογραφίσω, να ακούσω και να καταγράψω τις μαρτυρίες τους. Τους επισκέφθηκα στα σπίτια τους, σε συναγωγές, γηροκομεία, ξενοδοχεία και επαγγελματικούς χώρους. Παρόλο που οι άνθρωποι αυτοί μοιράστηκαν τις ίδιες τραυματικές εμπειρίες, η προσωπική ιστορία του καθενός και της καθεμιάς είναι πηγή μεγάλης συγκίνησης, τεράστιας γνώσης και ιερής κληρονομιάς.

 

Αυτή η διαδρομή υπήρξε για μένα μια διαδικασία μοναδική, μια διαδικασία ενδοσκόπησης και κάθαρσης. Είχα την ευκαιρία να ασχοληθώ βαθύτερα με τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, να αποπειραθώ, ματαίως (;), να την κατανοήσω και να προσπαθήσω να τη μεταπλάσω σε εικαστικό ιδίωμα. Πάνω από όλα, όμως, είχα την τύχη να γνωρίσω αυτούς τους εξαιρετικούς ανθρώπους, να προλάβω τους τελευταίους μάρτυρες μιας εποχής περασμένης αλλά και τόσο κοντινής. Η δύναμη της ψυχής τους και η στάση τους απέναντι στη ζωή υπήρξαν για μένα ένα αξεπέραστο μάθημα.

 

Τους είμαι για πάντα ευγνώμων.

Άρτεμις Αλκαλάη

 

Οι μέχρι σήμερα 67 στοχαστικές εικόνες επιζώντων των ναζιστικών στρατοπέδων που μας μεταφέρει η εκλεπτυσμένη ματιά της Αλκαλάη, και οι ιστορίες που αφηγούνται οι άνθρωποι αυτοί αποτελούν πολύτιμο υλικό για την ιστοριογραφία και την ιστορική μνήμη. Συνθέτουν, όμως, ταυτόχρονα και ένα ξεχωριστό μνημείο-αρχείο εικόνων και ιστοριών, ένα «μνημείο χωρίς μνημειακότητα», ένα «συμμετοχικό μνημείο ζωής», όπου η καλλιτέχνιδα, οι επιζώντες και οι οικείοι τους εμπλέκονται από κοινού σε μια επιτελεστική διαδικασία επεξεργασίας του τραύματος.

 

Tο καλλιτεχνικό-ερευνητικό εγχείρημα της Αλκαλάη ανάγεται, στην ουσία, σε μηχανισμό απονομής συμβολικής και ιστορικής δικαιοσύνης, σε μια καλλιτεχνική-τελετουργική πράξη μνημόνευσης και ιστορικής ενσυναίσθησης, που μας προσφέρει έναν ατομικό, έναν κοινωνικό τόπο και, εντέλει, την ευκαιρία για έναν δημόσιο τόπο θεραπείας του τραύματος και συμφιλίωσης με τη μνήμη τού μοναδικά και απόλυτα ακραίου, έναν πολύτιμο και απαραίτητο στον καθένα και την καθεμιά από εμάς τόπο ιστορικής επίγνωσης.

Ευγενία Αλεξάκη

Ιστορικός της τέχνης

 

Η Άρτεμις Αλκαλάη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957. Σπούδασε ζωγραφική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα με τον Δημήτρη Μυταρά και τον Γιάννη Μόραλη και σκηνογραφία με τον Βασίλη Βασιλειάδη (1976-1981). Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο New York University (Master in Studio Art, 1984-1985). Η ζωγραφική, η γλυπτική, η textile art (υφαντική, κεντητική, σχεδιασμός χαλιών), η φωτογραφία και η ψηφιακή τέχνη, καθώς και τα σκηνικά και κοστούμια για τον σύγχρονο χορό εναλλάσσονται ως εκφραστικά μέσα στα έργα της, συχνά μικτής τεχνικής. Εκθέτει τακτικά στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, συνεργάζεται ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος με ομάδες σύγχρονου χορού και σχεδιάζει χειροποίητα χαλιά. Στη δουλειά της θίγονται ζητήματα ταυτότητας, προσωπικής και ιστορικής μνήμης και τραύματος. Από το 2012 συναντά και φωτογραφίζει Έλληνες Εβραίους επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Το 2016 της απονεμήθηκε ο τίτλος του επίτιμου μέλους του Διεθνούς Ιδρύματος Raoul Wallenberg (International Raoul Wallenberg Foundation).
http://alcalay.com/gr

Η παρούσα ιστοσελίδα είναι στο ξεκίνημά της. Θα εμπλουτίζεται συστηματικά, καθώς θα προχωρά η επεξεργασία του υλικού που έχει συγκεντρωθεί τα προηγούμενα χρόνια κατά τις συναντήσεις μου με τους επιζώντες, ενώ θα συμπληρώνονται και οι ενότητες που αφορούν στις εκθέσεις, παρουσιάσεις και δημοσιεύσεις του πρότζεκτ.