Συνεντεύξεις | Συζητήσεις
“Ορισμένοι δεν θέλουν να στραφούν προς τα πίσω. Άλλοι στη διήγησή τους μπορεί να συγκινηθούν πολύ ή να μου ζητήσουν να κλείσω την κάμερα. Δεν τηρώ την επιστημονική μεθοδολογία μαρτυριών, θέλω απλώς να απαθανατίσω τη μορφή τους, να καταγράψω το λόγο τους -όποιος κι αν είναι αυτός και για όποιο θέμα. Από τη νοσταλγία για την ευτυχισμένη ζωή πριν την εκτόπιση, για την ακραία εμπειρία του εγκλεισμού, για τη ζωή μετά.”
Άρτεμις Αλκαλάη
Οι βιντεο-συνεντεύξεις των επιζώντων με την Άρτεμη Αλκαλάη αποτελούν, μαζί με τα φωτογραφικά πορτρέτα, σημαντικό μέρος του πρότζεκτ «Έλληνες Εβραίοι επιζώντες του Ολοκαυτώματος». Οι συνεντεύξεις έχουν περισσότερο τον χαρακτήρα μιας κουβέντας, μιας ανοικτής συζήτησης και πραγματοποιούνται κατά κανόνα στον οικείο χώρο κάθε επιζώντα, σε συνέχεια της διαδικασίας φωτογράφησής τους. Οι πρόσφατες, ωστόσο, συνθήκες της πανδημίας όρισαν και μια νέα μορφή, αυτή των διαδικτυακών συνεντεύξεων. Συχνά στην κουβέντα συμμετέχουν και οι συγγενείς των επιζώντων που είναι παρόντες. Μαρτυρίες συζύγων, αδελφών, παιδιών εμπλουτίζουν την αφήγηση. Ο χώρος δεν σκηνοθετείται ούτε προετοιμάζεται. Εκτός από κάποιες αρχικές ερωτήσεις, συγκεκριμένο ερωτηματολόγιο δεν υπάρχει, γιατί πρωταρχικό μέλημα είναι η επικοινωνία και μια εκ βάθους συζήτηση.
Οι επιζώντες προσκαλούνται σε μια ανοικτή αφήγηση της ιστορίας της ζωής τους που θα μπορούσε να τοποθετηθεί κάπου ανάμεσα στη μέθοδο της open life-story interview και τη διαλογική επιτέλεση. Στην ουσία, είναι οι επιζώντες εκείνοι που επιλέγουν τα γεγονότα και τα θέματα που θέλουν να μοιραστούν και έτσι η αφηγηματική προσέγγιση γίνεται καλλιτεχνική μέθοδος και δίαυλος επικοινωνίας. Υπό αυτό το πρίσμα, οι συνεντεύξεις, άλλοτε σύντομες και άλλοτε εκτενείς, συνιστούν οργανικό μέρος του συνολικού πρότζεκτ, όπου η εικαστική-οπτική και η λεκτική αφήγηση λειτουργούν τόσο για τους επιζώντες όσο και για την καλλιτέχνιδα ως τρόπος διεργασίας και, υπό όρους, θεραπείας του τραύματος και συμφιλίωσης με τη μνήμη του μοναδικά ακραίου και αποτρόπαιου.
Οι γλώσσες συνομιλίας είναι πολλές. Ελληνικά, κατά κύριο λόγο, αλλά και αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, εβραϊκά και λαδίνο καθώς και υβριδικές συνθέσεις αυτών χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία τους. Αρκετοί από τους επιζώντες διατηρούν τις ντοπιολαλιές και τους γλωσσικούς ιδιωματισμούς του τόπου που εγκατέλειψαν δια της βίας. Γιαννιώτικα, τρικαλινά, ροδίτικα και άλλα ιδιώματα της ελληνικής γλώσσας, τύποι της προπολεμικής καθαρεύουσας αλλά και παραφθορές γερμανικών στρατοπεδικών όρων στα ελληνικά, μπλέκονται μαζί με τις γλώσσες των καινούργιων πατρίδων με αποτέλεσμα ένα ζωηρό γλωσσικό αμάλγαμα.
Ευγενία Αλεξάκη
Οι συνεντεύξεις*
* Παρατίθενται, τμηματικά, σύντομα αποσπάσματα από τις συνεντεύξεις των επιζώντων.
Συντελεστές
Απομαγνητοφώνηση συνεντεύξεων & απόδοση στα ελληνικά: Άρτεμις Αλκαλάη
Επιμέλεια συνεντεύξεων & επιλογή αποσπασμάτων: Δρ. Ευγενία Αλεξάκη και Άρτεμις Αλκαλάη
Τεκμηρίωση και σχολιασμός: Δρ. Μαρία Βασιλικού
Μετάφραση στα αγγλικά: Σολίτα Σαλτιέλ
Ο Χάιντς Κούνιο έδωσε συνέντευξη στην Άρτεμη Αλκαλάη το 2016, στο πλαίσιο της έκθεσης «Έλληνες Εβραίοι Επιζώντες του Ολοκαυτώματος. Μια εικαστική αφήγηση» στο Ινστιτούτο Θερβάντες στην Αθήνα. Η Αλκαλάη είχε φωτογραφίσει τον Χάιντς Κούνιο νωρίτερα, το 2014, στη Θεσσαλονίκη. 
Ο Γιεούντα Σαπόρτα, επιζήσας του στρατοπέδου Μπέργκεν-Μπέλζεν, φωτογραφημένος από την Αλκαλάη το 2014 στο Τελ Αβίβ. Τον Μάρτιο του 2021, ο Σαπόρτα έδωσε διαδικτυακή συνέντευξη στην Αλκαλάη.
Μνήμες από αγαπημένα πρόσωπα, ιστορίες από τους γενέθλιους τόπους, τραγούδια στρατοπεδικά ή άλλα, ποιήματα, στιγμές από τη φρίκη των στρατοπέδων και τραυματικά βιώματα, αλλά κυρίως ιστορίες επιβίωσης, συνθέτουν ένα πολύτιμο μωσαϊκό αφηγήσεων ζωής που μοιράζονται οι επιζώντες με την καλλιτέχνιδα. Στη διαδικτυακή του συνέντευξη, ο Ντάριο Σεβή αποχαιρετά την Άρτεμη Αλκαλάη, τραγουδώντας της το γνωστό και αγαπημένο σεφαραδίτικο τραγούδι «Adio Kerida» (Αντίο αγαπημένη). 19 Απριλίου 2021.
Αποσπάσματα από τις αφηγήσεις Κερκυραίων Εβραίων που επέζησαν του Ολοκαυτώματος στην Άρτεμη Αλκαλάη έχουν συγκεντρωθεί σε ένα βίντεο διάρκειας 11’. Το βίντεο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην έκθεση «Κέρκυρα | Επιστροφή Έλληνες Εβραίοι επιζώντες του Ολοκαυτώματος», στη Συναγωγή της Κέρκυρας (Οκτώβριος – Νοέμβριος 2020).