Ομιλία της Άρτεμης Αλκαλάη στην εκδήλωση «Mπλόκο της Συναγωγής: Κατάθεση ψυχής | Εικόνες & Μαρτυρίες», οργάνωση: Εργαστήρι Μελέτης Εβραίων της Ελλάδας σε συνεργασία με την Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών, 31.3.2019.

Μπλόκο συναγωγής 1944

Παππούς: μια λέξη που δεν προφέραμε σχεδόν ποτέ, μια σημαντική σχέση αγάπης που δεν βιώσαμε.

 

Μαζί με τον παππού χάθηκαν και όλα τα αντικείμενα του σπιτιού, αφανίζοντας κάθε απομεινάρι παρουσίας που να μας υπενθυμίζει το πέρασμ;a του από αυτόν τον κόσμο. Εκτός από λίγες φωτογραφίες που η νόνα κατάφερε να διασώσει.

 

Η προσπάθεια επούλωσης του τραύματος για την απώλεια του παππού μου μαζί με το ηθικό χρέος απέναντι στην προσωπική αλλά και τη συλλογική μνήμη, με οδήγησαν εδώ και 20 χρόνια στην απόφαση να αφιερώσω την εικαστική δουλειά μου στο θέμα του Ολοκαυτώματος.

 

Αρχικά, μέσα από τον τόπο του παιχνιδιού και της αθώας παιδικής ματιάς, προσπάθησα να αναπαραστήσω αυτή την ανείπωτη εμπειρία, αυτό το ακραίο τραυματικό γεγονός.

 

Γι αυτούς που έζησαν μαζί, γι αυτούς που πέθαναν μαζί

Στις μαριονέτες ένα αόρατο χέρι κινεί τα νήματα της ανθρώπινης μοίρας, ενώνοντας στη ζωή ή στο θάνατο τα μέλη της οικογένειας αλλά και ολόκληρης της κοινότητας.

 

Κάτω από το ευτυχισμένο νιόπαντρο ζευγάρι οι γυμνές νεκρές μαριονέτες στοιβάζονται σε άμορφη μάζα που παραπέμπει στις ζοφερές φωτογραφίες των ναζιστικών στρατοπέδων.

 

Το σπίτι (στον Ηλία Αλκαλάη)

Οικία: Σε καιρούς ειρηνικούς είναι χώρος ασφάλειας και προστασίας, πηγή αγάπης και χαράς, περικλείει και περισώζει την οικογενειακή μνήμη – εξυφαίνει την ευτυχισμένη παιδική ηλικία.

 

Αντίθετα, στο σπίτι αυτό, που καίγεται, κλειδωμένο εξωτερικά, με τις παλάμες της επίκλησης, ή της δέησης να απευθύνονται στον έξω κόσμο, βλέπουμε να επικρατεί η συμφορά και ο θάνατος.

 

Καμία ελπίδα διαφυγής. Από την καμινάδα βγαίνει πυκνός μαύρος καπνός.

 

Η αναχώρηση- Το λευκό της απουσίας , το λευκό της σιωπής.

Σπαράγματα του ανθρώπινου σώματος βρίσκονται ήδη στο δρόμο του τελευταίου τους ταξιδιού. Στη μετάβαση τους από την ύλη στο πνεύμα αφήνονται σε μια συμβολική χειρονομία αποχαιρετισμού.

 

Πηγή έμπνευσης αφενός οι αρχαιοελληνικές επιτύμβιες στήλες, αφετέρου το τελετουργικό της εβραϊκής ταφής, όπου αντί για λουλούδια στον τάφο εναποθέτουμε μια πέτρα – μακρινό απόγονο μνήμης λαού νομαδικού που διέσχιζε την έρημο.
Η μεγάλη αγάπη μου για το ύφασμα, κεντρικό υλικό της δουλειάς μου, αποτίνει επίσης φόρο τιμής στην επαγγελματική ενασχόληση του παππού μου και του πατέρα μου με το εμπόριο υφασμάτων επιπλώσεως.

 

Με αυτό το έργο έφτιαξα ένα συμβολικό τάφο για τον παππού μου μια που οι νεκροί αυτοί στερήθηκαν ακόμη κι αυτό κι εμείς αφεθήκαμε σε ένα δύσκολο πένθος άλλοτε φανερό και άλλοτε λανθάνον.

 

Επιζώντες από τα ναζιστικά στρατόπεδα

Από το 2012 μέχρι σήμερα φωτογραφίζω Έλληνες Εβραίους επιζώντες από τα ναζιστικά στρατόπεδα.
Τότε ωρίμασε μέσα μου η δύναμη κι η θέληση να απαθανατίσω φωτογραφικά τα ίδια τα πρόσωπα. Να διασώσω τη μορφή τους.

 

Έχω διατρέξει την Ελλάδα και πολλές χώρες του εξωτερικού για να τους συναντήσω. Να συνομιλήσω με τους ίδιους και τις οικογένειες τους, να τους φωτογραφίσω και να καταγράψω τις μαρτυρίες τους. Τους επισκέφτηκα στα σπίτια τους, σε συναγωγές, γηροκομεία, ξενοδοχεία και επαγγελματικούς χώρους. Και πάντα με την κρυφή ελπίδα κάποιος να γνώριζε τον παππού μου, να είχε ακούσει κάτι, να ήταν κοντά του τις τελευταίες ώρες ή στιγμές.…
Ήδη έχω φωτογραφίσει 67 επιζώντες, 47 από το Άουσβιτς και 20 από το Μπέργκεν Μπέλζεν. Το πρότζεκτ αυτό δεν έχει ολοκληρωθεί όσο υπάρχουν ακόμα έστω και λίγοι, Ελληνοεβραίοι επιζώντες.

 

Παρόλο που οι άνθρωποι αυτοί μοιράστηκαν τις ίδιες τραυματικές εμπειρίες, η προσωπική ιστορία του καθενός είναι πηγή μεγάλης συγκίνησης, τεράστιας γνώσης και ιερής κληρονομιάς.
Αυτή η διαδρομή υπήρξε για μένα μια διαδικασία μοναδική. Είχα την ευκαιρία να ασχοληθώ βαθύτερα με τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο, να αποπειραθώ, ματαίως(;) να την κατανοήσω και να προσπαθήσω να τη μεταπλάσω σε εικαστικό ιδίωμα.

 

Πάνω από όλα όμως είχα την τύχη να γνωρίσω αυτούς τους εξαιρετικούς ανθρώπους, να προλάβω τους τελευταίους μάρτυρες μιας εποχής περασμένης αλλά και τόσο κοντινής. Η δύναμη της ψυχής τους κι η στάση τους απέναντι στη ζωή, υπήρξε για μένα ένα αξεπέραστο μάθημα. Τους είμαι για πάντα ευγνώμων.

 

Δεν γνώρισα λοιπόν τον παππού μου ούτε σας είπα τίποτα γι’ αυτόν.
Επιχείρησα μόνο να δημιουργήσω έναν άυλο Τόπο συνάντησης με εκείνους που έφυγαν και με μας.
Έναν τόπο αγάπης κι επούλωσης.

 

Άρτεμις Αλκαλάη

 

Δείτε όλες τις παρουσιάσεις εδώ.