Η Τέχνη της Μνήμης
Μια εικαστική διαδρομή για τη μνήμη, το τραύμα, την επούλωση και τη συμφιλίωση.
Στην ταινία Η Τέχνη της Μνήμης, η εικαστικός Άρτεμις Αλκαλάη παρουσιάζει τα έργα της, αφηγείται την ιστορία της οικογένειάς της και εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους συνειδητά ή ασυνείδητα, επεξεργάστηκε ανείπωτες οικογενειακές ιστορίες, το συλλογικό τραύμα και τη μνήμη του Ολοκαυτώματος.
Η ίδια η Αλκαλάη διηγείται την ιστορία της οικογένειάς της και ξεδιπλώνει τους τρόπους με τους οποίους τα τελευταία 30 χρόνια έχει διεργαστεί εικαστικά το συλλογικό τραύμα, τις αποσιωπημένες οικογενειακές ιστορίες και τη μνήμη της γενοκτονίας των Ελλήνων εβραίων. Στον τελευταίο σταθμό αυτής της αναζήτησης, η Αλκαλάη ταξιδεύει και συναντά τους τελευταίους εν ζωή Έλληνες εβραίους επιζώντες των στρατοπέδων του Άουσβιτς και του Μπέργκεν-Μπέλζεν. Τους φωτογραφίζει και τους καταγράφει με την κάμερά της. Κατορθώνει να καταγράψει 67 μαρτυρίες Ελλήνων εβραίων επιζώντων.
Με διαφορετικά υλικά, μαριονέτες, καμβάδες, τσαλακωμένα υφάσματα, υφαντά, κόκκινες κορδέλες, φωτογραφίες και βίντεο-ιστορίες, η Αλκαλάη δημιουργεί έναν άυλο τόπο συνάντησης αγάπης και επούλωσης του τραύματος της τραγικής αυτής Ιστορίας που σημάδεψε ανεξίτηλα την ανθρωπότητα.
Η σκηνοθέτις Αννέτα Παπαθανασίου, φίλη από το σχολείο με την Άρτεμη Αλκαλάη, συνεργάζεται μαζί της και εισχωρεί σε έναν άγνωστο για αυτή κόσμο, τον κόσμο της τέχνης και τον κόσμο των επιζώντων του Ολοκαυτώματος.
Η ιστορία είναι γνωστή, όμως ο τρόπος που επικοινωνεί η Αλκαλάη με αυτό το ιστορικό γεγονός είναι εντελώς διαφορετικός, βαθιά προσωπικός και πρωτότυπος. Η Αλκαλάη φωτογραφίζει και κινηματογραφεί αυτούς τους ανθρώπους επιδιώκοντας την επαφή, με γλυκύτητα, ευαισθησία και αγάπη. Η ίδια ευαισθησία αποτυπώνεται και διαπνέει την ταινία. Αυτή ήταν άλλωστε η πρόκληση: να μην προδοθεί ο τρόπος προσέγγισης των επιζώντων των στρατοπέδων, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται το έργο της ηρωίδας.
Η επιλογή των ιστοριών ήταν τόσο δύσκολη, όσο σχεδόν η ακρόαση τους.
Η συγκίνηση, διάχυτη.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σενάριο-Σκηνοθεσία: Αννέτα Παπαθανασίου
Επιστημονική Σύμβουλος: Ευγενία Αλεξάκη
Διεύθυνση Φωτογραφίας: Δημήτρης Κατσαΐτης
Ηχολήπτης: Αλέξανδρος Σακελλαρίου
Μουσική: Μαρία-Χριστίνα Κριθαρά
Μοντάζ: Χρόνης Θεοχάρης
Οργάνωση Παραγωγής: Βασιλική Πατρούμπα
Επικοινωνία: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble
Παραγωγοί: Μίκης Μοδιάνο, Ίλια Παπασπύρου
Παραγωγή: TOP CUT-MODIANO
Συμπαραγωγή: ΕΡΤ, ΟΡΙΖΟΝΤΑΣ, ART FILES PRODUCTIONS
Συγχρηματοδότηση: Γερμανικό Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών από πόρους του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον.
Η ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ ΤΡΕΙΛΕΡ (52’’)
ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ
Panhellenic News, Αμερικανικό ραδιόφωνο 106,1FM – TAN TALK RADIO
24 Ιουνίου 2026
Στο πλαίσιο της τελευταίας εκπομπής του Panhellenic News για τον Ιούνιο, η Άρτεμις Αλκαλάη συζήτησε με την ραδιοφωνική παραγωγό Άρια Σωκράτους για το ντοκιμαντέρ «Η Τέχνη της Μνήμης».
Χορηγία του PanHellenic Federation of Florida
Ολόκληρη η εκπομπή στο σύνδεσμο: https://internetradiopros.com/panhellenicnews/media/2026-06-25
ΑΓΩΝ
13ο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαιολογικού & Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ
25-31 Μαΐου 2026
Στο πλαίσιο του 13ου Διεθνούς Φεστιβάλ Αρχαιολογικού & Πολιτιστικού Ντοκιμαντέρ, η ταινία «Η Τέχνη της Μνήμης» προβλήθηκε την Τετάρτη 27 Μαΐου 2026 στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος, ενώ στις 31 Μαΐου στο Ολύμπια Δημοτικό Μουσικό Θέατρο “Μαρία Κάλλας” βραβεύθηκε με «Ειδική Διάκριση».
ΕΡΤ3
10 Μαΐου 2026
Το ντοκιμαντέρ «Η Τέχνη της Μνήμης», συμπαραγωγής ΕΡΤ, παρουσιάζει η ΕΡΤ3 την Κυριακή 10 Μαΐου στις 22:30. Το ντοκιμαντέρ μετά την προβολή του θα είναι διαθέσιμο και στο ERTFLIX.
ΕΡΤ3 Ντοκιμαντέρ: «Η Τέχνη της Μνήμης» – Συμπαραγωγή ΕΡΤ | Α’ Τηλεοπτική Μετάδοση | 10/05/2026
Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης
15 Μαρτίου 2026
Στο πλαίσιο των παράλληλων εκδηλώσεων της 13ης Πορείας Μνήμης αφιερωμένης στα θύματα του Ολοκαυτώματος που διοργανώνει ο Δήμος Θεσσαλονίκης, η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης και τα τρία πανεπιστήμια της πόλης, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδας, προβλήθηκε η ταινία «Η Τέχνη της Μνήμης» στην αίθουσα Allatini-Dassault σε συνεργασία με το Γενικό Προξενείο της Γαλλίας και το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης. Ακολούθησε συζήτηση με την σκηνοθέτρια και την καλλιτέχνιδα.
Προβολή ταινίας: «Η τέχνη της μνήμης» της Αννέτας Παπαθανασίου στο Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης
Λαογραφικό Μουσείο Σουφλίου «Τα Γνάφαλα», Σουφλί
13 Μαρτίου 2026
Προβολή στο πλαίσιο διοργάνωσης του Λαογραφικού Μουσείου Σουφλίου «Τα Γνάφαλα» στο Βιομηχανικό Συγκρότημα Τζίβρε σε επιμέλεια της Δήμητρας Μπουρουλίτη. Ακολούθησε συζήτηση με την Άρτεμη Αλκαλάη.
Προβολή ταινίας “Η Τέχνη της Μνήμης” της Αννέτας Παπαθανασίου με την Άρτεμις Αρκαλάη
Ινστιτούτο Goethe Θεσσαλονίκης
27 Ιανουαρίου 2026
Προβολή στο πλαίσιο της Διεθνούς Ημέρας Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος. Ακολούθησε συζήτηση με την Άρτεμη Αλκαλάη σε συντονισμό από τον Μιχάλη Γουδή του Ιδρύματος Χάινριχ Μπέλ. Με την υποστήριξη του Γενικού Προξενείου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη.
11ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου, Καλαμάτα
27 Νοεμβρίου 2025
19ο Φεστιβάλ Ελληνικού Ντοκιμαντέρ (Docfest), Χαλκίδα
19 Νοεμβρίου 2025
Προβολή στο πλαίσιο του 19ου Φεστιβάλ Ελληνικού Ντοκιμαντέρ στο Αμφιθέατρο Μεγάρου Περιφερειακής Ενότητας Ευβοίας.
Η Τέχνη της Μνήμης | docfest.gr
13ο Chania Film Festival, Χανιά
24 Οκτωβρίου 2025
Προβολή στο πλαίσιο του 13ου Chania Film Festival στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων.
Ταινιοθήκη Ελλάδος, Αθήνα
Προβολές στις 11 & 12 Οκτωβρίου 2025
Μετά τις προβολές, ακολούθησε συζήτηση με την σκηνοθέτρια και την καλλιτέχνιδα.
http://www.tainiothiki.gr/el/aithouses/programma/event/1979-i-texni-tis-mnimis
Κινηματογράφος Δαναός, Αθήνα
Προβολές στις: 5, 6, 7, 8, 9 Απριλίου 2025
Συζητήσεις
ΣΑΒΒΑΤΟ 5.4|18:00|Πρεμιέρα |Q&A με τις δυο δημιουργούς Αννέτα Παπαθανασίου και Άρτεμις Αλκαλάη.
ΚΥΡΙΑΚΗ 6.4|18:00| Γιώργος Μονογιούδης, διαχειριστής έργου στο Μορφωτικό /Πολιτιστικό Τμήμα της Γερμανικής Πρεσβείας.
ΔΕΥΤΕΡΑ 7.4 |18:00| Ευγενία Αλεξάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας της Μεταπολεμικής Τέχνης, ΕΚΠΑ | «Καλλιτεχνικές μορφές και υλικά της μνήμης».
ΤΡΙΤΗ 8.4 |18:00| Βένα Γεωργακοπούλου, Δημοσιογράφος | Μετά το τέλος της ταινίας ακολούθησε συζήτηση με τις δυο δημιουργούς Αννέτα Παπαθανασίου και Άρτεμις Αλκαλάη.
ΤΕΤΑΡΤΗ 9.4 |18:00| Αριέλλα Ασέρ, Ψυχαναλύτρια | «Μία καλλιτέχνης επεξεργάζεται την οικογενειακή της ιστορία που ταυτόχρονα είναι και ιστορία μιας ευρύτερης συλλογικότητας».
27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης
Η ΕΡΤ στο 27ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης με 14 παραγωγές
• 13 Μαρτίου 2025, Αίθουσα Τζον Κασσαβέτης
• Σωφρονιστικό Κατάστημα Δράμας, προβολή εντός του καταστήματος, περίοδος Ιουλίου-Αυγούστου 2025.
Ινστιτούτο Goethe Αθηνών
13 Οκτωβρίου 2024
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων “Kino zum Erinnern”, τριήμερο προβολών ντοκιμαντέρ με επίκεντρο τις ελληνογερμανικές διασταυρώσεις.
Διοργάνωση: Πρεσβεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Αθήνα και Ινστιτούτο Goethe.
https://ellada.diplo.de/gr-el/aktuelles/2677854-2677854
ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ
Χρήστος Μήτσης, Αθηνόραμα, 3/04/2025, 2,5 αστέρια
Κάθε μέρα που περνάει, ένα καινούργιο γεγονός μας υπενθυμίζει πως η διατήρηση της ιστορικής μνήμης μοιάζει τώρα επιτακτικότερη από ποτέ – κάτι που ισχύει φυσικά για κάθε γενιά και κάθε εποχή. Είναι ζήτημα παιδείας, αλλά και ευθύνης του καθενός μας, μη εξαιρουμένων των καλλιτεχνών. Όπως της ηθοποιού και σκηνοθέτριας Αννέτας Παπαθανασίου (“Καντίρ. Ένας Αφγανός Οδυσσέας”, “Οι Νύμφες του Hindu Kush”, “Παίζοντας με τη Φωτιά”), τα ντοκιμαντέρ της οποίας διαθέτουν κοινωνική ευαισθησία, με το πρόσφατο “Γελώντας στο Αφγανιστάν” (2022) να θέτει απόλυτα επίκαιρες ερωτήσεις πάνω στις σχέσεις ιστορίας, πολιτικής και τέχνης.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο φακός της Παπαθανασίου εστιάζει τώρα στην εικαστικό και σχολική φίλη της Άρτεμη Αλκαλάη, η οποία μας “ξεναγεί” στο πρωτότυπο έργο της. Φωτογραφίες, μαριονέτες, υφάσματα, τελάρα και βίντεο συνδέουν οικογενειακές ιστορίες με τη μνήμη του Ολοκαυτώματος, το χθες με το σήμερα και το εδώ με το παντού. Εξομολογητικά, συγκινητικά και σχεδόν αθόρυβα (χωρίς ίχνος ακτιβισμού ή στόμφου), τέχνη, ιστορία και συλλογική μνήμη συναντιούνται με έναν αφοπλιστικά απλό κινηματογραφικό τρόπο.
Λήδα Γαλανού, flix, 3/04/2025, 2,5 αστέρια
Η Αννέτα Παπαθανασίου ως σκηνοθέτης μάς έχει συνηθίσει σ’ έναν σημαντικό και συγκινητικό συνδυασμό: ταξίδια σε τόπους όπου η ανθρώπινη ύπαρξη απειλείται, με ματιά φωτεινή, δυναμική, συχνά αισιόδοξη. Στο νέο της ντοκιμαντέρ βρίσκει αυτό το σκοτάδι και το φως χωρίς να ταξιδέψει (κυριολεκτικά τουλάχιστον), εδώ, στην Αθήνα, στο έργο της εικαστικού Αρτέμιδος Αλκαλάη. Εγγονή θύματος του Άουσβιτς, κόρη «κρυμμένου παιδιού», η Άρτεμις Αλκαλάη πρώτα ενσωμάτωσε το δικό της, κληροδοτημένο τραύμα στα έργα της κι ύστερα συνειδητοποίησε την πηγή του. Από τη στιγμή που η ίδια της η μνήμη και η σημασία των καταβολών της τής έγιναν ξεκάθαρα, η Αλκαλάη επικεντρώθηκε ακριβώς σ’ αυτό, στο πώς η μνήμη και τα πρόσωπα που τη στελέχωσαν και διαμόρφωσαν, με τη ζωή και το θάνατό τους, θα μείνουν για πάντα ζωντανά, μέσα από τα τεκμήρια που δημιουργεί. Είτε πρόκειται για καταπληκτικές μαριονέτες, είτε για πίνακες ιδιαίτερων υλικών, είτε για το πρότζεκτ της με βιντεοσυνεντεύξεις με τους επιζώντες και τις επιζήσασες του Ολοκαυτώματος, ενώ κάποιοι και κάποιες έχουν ήδη φύγει και υπάρχουν πια μόνο στα δικά της ντοκουμέντα. Με σεβασμό και τρυφερότητα, η Παπαθανασίου αποτυπώνει τη σκέψη και το έργο της Αλκαλάη, τις συναντήσεις της με τα πρόσωπα της τραγωδίας (καλοντυμένα, όμορφα, ομιλητικά, ζωντανά), φτιάχνοντας κι εκείνη, με μεγαλύτερη έμφαση στην αποτύπωση παρά στη δημιουργική σκηνοθεσία, το δικό της τεκμήριο, τη δική της συμβολή στην ιστορία που ποτέ δεν πρέπει να ξεχαστεί. Κι ως τέτοιο τεκμήριο, το νέο της ντοκιμαντέρ έχει σημαντική αξία.
Ζαλίγκας, Ελεύθερος Τύπος, 3/04/2025, 3 αστέρια
Η εικαστικός Άρτεμις Αλκαλάη κάνει έρευνα και υπογράφει έργα που αφορούν τους Έλληνες Εβραίους που επιβίωσαν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και εκείνους που δεν γύρισαν ποτέ, και μέρος αυτής της διαδρομής καταγράφει η Αννέτα Παπαθανασίου με την κάμερά της, την οποία χειρίζεται με ζωντάνια, συναίσθημα και ποτέ με στατικότητα.
Η συγκίνηση που αναβλύζει συχνά-πυκνά από τις αφηγήσεις και τις σχέσεις ανάμεσα σε δύο γενιές ανθρώπων, που οι μεν έζησαν τα τραγικά γεγονότα και οι δε τα έμαθαν από τις αφηγήσεις, είναι γνήσια και αγγίζει τους πάντες.
Γιάννης Ζουμπουλάκης, Βήμα, 3/04/2025, 2,5 αστέρια
Μια ματιά στο έργο της εικαστικού Aρτέμιδος Αλκαλάη αποπειράται η γνωστή ντοκιμαντερίστας Αννέτα Παπαθανασίου στην «Τέχνη της μνήμης» (Ελλάδα, 2025). Στην αρχή φαντάζεσαι ότι πρόκειται για ένα βιογραφικό πορτρέτο της εικαστικού (τι-πώς-πού-πότε), όμως σύντομα αντιλαμβάνεσαι ότι η ταινία ενδιαφέρεται να φωτίσει ένα συγκεκριμένο κομμάτι του έργου τους, εκείνο που την βοήθησε να επεξεργαστεί το συλλογικό τραύμα και τη μνήμη του Ολοκαυτώματος. Σχεδόν σαν σταυροφόρος της δουλειάς της, η Αλκαλάη δίνει αγώνα για να κάνει γνωστή την δουλειά της, με στόχο όχι τόσο την προσωπική της φιλοδοξία αλλά την διατήρηση της μνήμης γύρω από το έργο της. Η κάμερα την παρακολουθεί με διακριτική επιμονή ενώ συνομιλεί με επιζώντες του Ολοκαυτώματος και με τον τρόπο της την «αγκαλιάζει» την ώρα που εκείνη αγκαλιάζει αυτούς τους ανθρώπους. Ένα ντοκιμαντέρ πηγαία συγκινητικό και πολύ αξιοπρεπές.
Άρθρα για την ταινία στον Τύπο
https://www.politic.gr/thessaloniki/i-techni-tis-mnimis-mia-eikastiki-diadromi-pou-therapevei-to-syllogiko-travma-sto-27o-festival-ntokimanter-thessalonikis/
Leave a Reply