Αθήνα, 2015
Περίπου δυόμιση χρόνια λείπαμε από την Ελλάδα
Ο πατέρας μου εκλήθη το 1943, τέλη Ιουλίου-αρχές Αυγούστου, στη μεγάλη τη Συναγωγή, το Μπεθ Σαούλ για να μπορέσουν να τους πληροφορήσουν πώς θα μπορούσαμε να φύγομε για την Ισπανία και να ξεφύγομε από τον κλοιό τον γερμανικό. Εκεί τους περικύκλωσαν οι Γερμανοί και τους πήγαν στο Μπαρόν Χιρς. Στο σπίτι δε εν συνεχεία ήρθαν λέγοντας «είτε θα ‘ρθείτε να συναντήσετε τον πατέρα σας», «είτε εμείς, εν συνεχεία, αν δεν έρθετε, θα ‘ρθούμε, θα σας συλλάβουμε και θα σας εκτοπίσομε μαζί με όλους τους άλλους τους Εβραίους Έλληνες». Εμείς, εγώ μαζί με τη μητέρα μου, μαζέψαμε ό,τι μπορούσαμε από το σπίτι, δύο βαλίτσες, υποτίθεται ότι θα πηγαίναμε ταξίδι στην Ισπανία εφ’ όσον είχαν πιάσει τον πατέρα μου, διότι δεν ξέραμε ποιο θα ήταν το μέλλον, πήγαμε στο Μπαρόν Χιρς κι από κει μας ξεγύμνωσαν, κράτησαν τις βαλίτσες, κράτησαν όλα τα στοιχεία, κράτησαν όλα τα είδη που ήτανε μέσα και εν συνεχεία μας φόρτωσαν σε βαγόνια. Πιστεύω ότι πιστεύαμε πως θα μας πήγαιναν κάπου στην Πολωνία ή κάπου αλλού, αλλά μας πήγαν στο Μπέργκεν-Μπέλζεν της Γερμανίας όπου ως Ισπανοί υπήκοοι που ήμασταν παραμείναμε εκεί έξι μήνες.
Eν συνεχεία η οικογένειά μου μαζί με άλλους από τους τριακοσίους εξήντα που είχαμε εκτοπιστεί απ’ τη Θεσσαλονίκη, πέντε έξη οικογένειες πήγαμε στο στρατόπεδο Μαρσάλ Λιοτέ [Maréchal Lyautey] το οποίο ήτανε σ’ ένα προάστιο της Καζαμπλάκα, όπου προετοιμάσαμε με σκηνές την άφιξη όλων των υπολοίπων Ισπανών υπηκόων οι οποίοι ευρίσκοντο εις την Βαρκελώνη όπου είχαμε μείνει κι εμείς περίπου ελάχιστες εβδομάδες. Από την Καζαμπλάνκα ήρθε ένα πολεμικό βαπόρι, πολεμικό μάλιστα ήτανε που μας πήγε. Πήγαμε όλοι οι Ισπανοί υπήκοοι που είχαμε παραμείνει εκεί από το στρατόπεδο Μαρσάλ Λιοτέ, μας πήγαν στον Τάρανδο της Ιταλίας για τρεις μέρες και εν συνεχεία πάλι με συνοδεία από άλλα πολεμικά βαπόρια πήγαμε εις το Σουέζ, από το Σουέζ δε σε ένα αιγυπτιακό χωριό, το οποίο είναι τώρα πολύ μεγάλη πόλις και έπειτα πήγαμε σε ένα στρατόπεδο το Νουσειράτ το οποίον ήταν μια ώρα ή μισή ώρα περίπου από τη Γάζα. Εκεί παραμείναμε ένα χρονικό διάστημα έξι μ’ εφτά μήνες μέχρις ότου μάθαμε ότι ήταν η απελευθέρωση και ήρθαμε εις την Ελλάδα από τον Αύγουστο του 1944. Όποτε, εμείς, η εκτόπιση ήτανε τον Αύγουστο του 1943 και γυρίσαμε το 1945, λάθος έκανα, όχι ‘44, τον Αύγουστο του 1945 γυρίσαμε. Όποτε, περίπου δυόμιση χρόνια λείπαμε από την Ελλάδα.